Phòng bệnh hơn chữa bệnh? – 6 hành động đơn giản cho sức khoẻ chủ động

Có lẽ bạn từng thấy: công việc hoặc buổi học của bạn bị gián đoạn vì người thân phải nhập viện; hoặc vì một vấn đề nhỏ về sức khoẻ kéo dài thành chuyện lớn khiến gia đình lao đao về thời gian và tiền bạc. “Phòng bệnh” không phải là chuyện cao siêu. Nó là những việc đơn giản, làm đều, để duy trì trạng thái sức khoẻ tốt, tiết kiệm thời gian chi phí và giảm rủi ro phải can thiệp mạnh sau này. Bạn nên hiểu rõ vì sao ưu tiên phòng bệnh có ích, và cách bắt đầu từ những bước rất đời thường.

Phòng bệnh là các hành động nhằm giảm nguy cơ sinh bệnh hoặc phát hiện sớm để can thiệp kịp thời: ăn uống lành mạnh, vận động đều, tiêm chủng, khám định kỳ, ngủ đủ, quản lý stress. Chữa bệnh là can thiệp sau khi đã có bệnh: thuốc, phẫu thuật, điều trị dài hạn. Cả hai đều cần, nhưng phòng bệnh giúp giảm khả năng phải can thiệp lớn sau này.

Ví dụ dễ hiểu nếu bạn sống trong một tòa nhà cao tầng, một ngày nọ bất ngờ xảy ra một đám cháy nhỏ, bạn sẽ làm gì?

• Hệ thống báo cháy hỏng, không ai biết có cháy.
• Khi phát hiện lửa, mọi người hoảng loạn, chạy tán loạn, không biết lối thoát hiểm.
• Kiếm được bình chữa cháy thì không biết cách dùng, hoặc xịt không ra.
• Lửa bùng lên nhanh chóng, không ai xử lý kịp, hậu quả nghiêm trọng.

• Chuông báo cháy hoạt động tốt, cảnh báo kịp thời.
• Mọi người đã được tập huấn thoát hiểm, phụ nữ, trẻ em, người già biết đi đâu, không hoảng loạn.
• Đàn ông biết cách dùng bình chữa cháy, xử lý nhanh gọn.
• Phối hợp tốt với cơ quan chức năng, hạn chế thiệt hại.

Bài học: Luôn luôn phòng hơn chữa!

• Giảm rủi ro bệnh mạn tính: Ăn đủ rau quả, hạn chế muối và đường góp phần giảm nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường.
• Tâm lý và năng lượng tốt hơn: Vận động đều giúp tinh thần ổn định, giảm lo âu và trầm cảm nhẹ.
• Bảo vệ gia đình, cộng đồng: Tiêm chủng ngăn nhiều bệnh nguy hiểm, cứu sống hàng triệu người mỗi năm.
• Tiết kiệm chi phí dài hạn: Nhiều dịch vụ phòng bệnh (tiêm chủng, sàng lọc hợp lý) có giá trị kinh tế tiết kiệm; chi phí điều trị bệnh mạn tính thường cao hơn nhiều khi bệnh đã tiến triển.

Lưu ý quan trọng: Các biện pháp phòng bệnh hỗ trợ cải thiện sức khoẻ — không thay thế thuốc hay can thiệp do bác sĩ chỉ định. Nếu bạn đang điều trị, hãy thảo luận với chuyên gia y tế trước khi thay đổi.

Đơn giản với việc: ăn nhiều rau củ quả tăng cường rau xanh để tốt cho tiêu hoá, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, cá, hạn chế đường và chất béo bão hòa, đồng thời uống đủ nước giúp cơ thể đào thải độc tốt, cải thiện tuần hoàn máu. Ví dụ: mỗi bữa cố gắng có 1/2 đĩa là rau, 1 phần vừa cơm hoặc ngũ cốc, 1 phần protein (cá, đậu, thịt nạc). Hoặc cân bằng với bữa ăn thông minh hỗ trợ bổ sung đầy đủ dinh dưỡng mỗi bữa ăn cho bạn và gia đình.

Không cần tập luyện nặng. Đi bộ 30 phút mỗi ngày, leo cầu thang, đứng dậy đi lại quanh nhà sau 1 giờ ngồi, phút giúp tim mạch khỏe mạnh, tăng đề kháng. Sự đều đặn sẽ quan trọng hơn cường độ cao đột ngột.

Ngủ đủ giấc, ngủ trước 23h, tắt điện thoại trước khi ngủ 30 phút, giữ thói quen ngủ đều đặn, giúp cơ thể phục hồi, tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ bệnh tật. Thực hành hít thở, đi bộ, trò chuyệnn với người thân hoặc thư giản khi căng thẳng.

Tiêm chủng theo khuyến cáo cho trẻ em, người lớn tuổi, và các mũi nhắc theo lịch. Giữ vệ sinh tay, an toàn thực phẩm giúp hạn chế bệnh truyền nhiễm.

Khám tổng quát và xét nghiệm cơ bản giúp phát hiện sớm cao huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu. Nhiều dịch vụ sàng lọc phù hợp và có giá trị cao khi áp dụng đúng đối tượng.

Thêm kiến thức giúp bạn và gia đình hiểu biết hơn sức khỏe của bản thân và gia đình mỗi ngày, nên làm gì để cải thiện sức khoẻ một cách hợp lý và hiệu quả. Có thể tham khảo một số thực phẩm bổ sung để tiết kiệm thời gian và chi phí cùng với người có chuyên môn.

Bạn nên ưu tiên hiểu thành phần hơn là tên sản phẩm. Ví dụ một số thành phần thường thấy và mục đích hỗ trợ:

• Vitamin D + Canxi — hỗ trợ sức khỏe xương (trong trường hợp thiếu).
• Kháng thể: hỗ trợ tăng cường miễn dịch, nâng cao sức đề kháng.
• Omega-3 (EPA/DHA) — hỗ trợ tim mạch và chức năng não.
• Probiotics — hỗ trợ hệ tiêu hoá, cân bằng vi khuẩn đường ruột.
• Vitamin và khoáng chất — trong trường hợp thiếu dinh dưỡng rõ rệt.

Không khuyến nghị liều cụ thể hay gọi đây là “thuốc chữa”. Trước khi dùng: kiểm tra nhãn, thành phần, chứng nhận, và tư vấn bác sĩ nếu đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền. Có thể tham khảo từ người có chuyên môn về sản phẩm.

Thay vì đưa con số cố định (tùy nơi, tùy cá nhân), ta nhìn theo sự hợp lý:

• Chi phí một lần khám định kỳ + xét nghiệm cơ bản thường thấp hơn nhiều so với chi phí điều trị dài hạn khi bệnh mạn tính đã tiến triển. Nhiều hệ thống y tế ghi nhận phần lớn chi phí sức khỏe rơi vào điều trị bệnh mạn tính, phần lớn có thể phòng ngừa được bằng thay đổi lối sống hợp lý.

• Khám + xét nghiệm: một vài trăm nghìn cho kiểm tra cơ bản ở nhiều nơi.
• Điều trị biến chứng tim mạch/điều trị bệnh mạn tính: có thể là triệu đến chục triệu, thậm chí hơn, cộng thêm phác đồ dài hạn.

Phòng bệnh là cách sống: ăn đủ, vận động đều, ngủ tốt, tiêm chủng, khám định kỳ, cập nhật thêm kiến thức về sức khoẻ. Những việc nhỏ, đều đặn sẽ giúp bạn tránh những tổn thất lớn về sức khỏe và chi phí sau này.

Nếu bạn muốn tư vấn cụ thể theo tình trạng sức khoẻ của bạn và gia đình, tuổi tác, hoặc có bệnh nền? Chúng tôi có thể gợi ý dựa trên dinh dưỡng, lịch khám và thực tế để hỗ trợ cải thiện sức khoẻ của gia đình bạn tốt hơn; không chẩn đoán, không kê thuốc, không chữa bệnh.