Top 5 sai lầm khi dùng thực phẩm chức năng cải thiện sức khoẻ

Ngày nay, thực phẩm chức năng (TPCN) có mặt ở khắp nơi. Nhiều người chọn uống để bù dinh dưỡng, cải thiện sức khỏe, hoặc cải thiện cho một mục tiêu cụ thể như các vấn đề sức khoẻ xương khớp, tiêu hóa, miễn dịch, bổ sung. Nhưng cũng không ít người uống hoài không thấy cải thiện, thậm chí rơi vào cảnh “tác dụng phụ nhẹ” như khó chịu dạ dày, mất ngủ, nổi mụn… Phần lớn đến từ những sai lầm rất đời thường: hiểu nhầm vai trò của TPCN, chọn sản phẩm không rõ ràng, uống sai liều hoặc sai thời điểm, hay kết hợp chồng chéo, dư chất này thiếu chất kia.

Trước khi đi vào từng lỗi thường gặp, ta nhận định một điều: TPCN chỉ có tác dụng cải thiện, bổ sung; không phải là thuốc và không thay thế thuốc điều trị. Quy định pháp luật Việt Nam cũng nêu rõ định nghĩa và phạm vi của “thực phẩm bảo vệ sức khỏe”.

Theo quy định, “thực phẩm bảo vệ sức khỏe” là sản phẩm dùng để bổ sung vào chế độ ăn hàng ngày, giúp duy trì, tăng cường, cải thiện chức năng cơ thể hoặc giảm nguy cơ mắc bệnh; không có tác dụng điều trị. Nội dung này được nêu tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP và thường được Bộ Y tế/Cục An toàn thực phẩm nhắc lại trong các tài liệu hướng dẫn dành cho người dân.

Tóm gọn: TPCN hỗ trợ cho lối sống lành mạnh: ăn đủ, ngủ đủ, vận động điều độ, khám định kỳ. Không thể “uống thay” cho các thói quen nền tảng hoặc đơn thuốc của bác sĩ.

• Vấn đề: Đặt kỳ vọng chữa bệnh, bỏ thuốc hoặc trì hoãn đi khám.
• Hệ quả: Chậm trễ điều trị; tâm lý thất vọng; dễ bị cuốn theo quảng cáo quá đà.
• Cách điều chỉnh:
  • Xác định rõ mục tiêu cải thiện (ví dụ: bù vitamin D khi ít tiếp xúc ánh nắng mặt trời, cải thiện tiêu hóa nhờ men vi sinh…).
  • Khi có triệu chứng bất thường, đi khám trước; chỉ dùng TPCN khi phù hợp.
  • Nhớ dòng cảnh báo trên nhãn: “Sản phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

• Vấn đề: Mua qua truyền miệng, quảng cáo mạng; không tra cứu tính pháp lý.
• Cách kiểm tra nhanh:
  • Tìm số tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và số xác nhận nội dung quảng cáo trên nhãn/nhãn phụ.
  • Tra cứu tại các trang chính thức của Bộ Y tế/Cục An toàn thực phẩm (ATTP)
  • Trên nhãn cần đủ: tên sản phẩm, thành phần và định lượng, công dụng, đối tượng dùng, cách dùng, khuyến cáo, ngày sản xuất – hạn dùng, cảnh báo bắt buộc, tên – địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm…

Mẹo: Khi mua online, hãy yêu cầu người bán gửi ảnh thông tin đầy đủ để đối chiếu thông tin trước khi chốt đơn.

• Vấn đề:
  • “Càng nhiều càng tốt” – uống quá liều, nhất là vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) dễ tích lũy.
  • Dùng nhiều sản phẩm trùng thành phần dẫn đến vượt ngưỡng khuyến nghị.
• Cách điều chỉnh:
  • Đọc kỹ liều dùng trên nhãn, không tự tăng liều.
  • Kiểm tra bảng thành phần của các sản phẩm đang uống để tránh “uống đè”.
  • Với người bệnh lý nền, phụ nữ mang thai, cho con bú, người cao tuổi, nên tham khảo chuyên gia dinh dưỡng/bác sĩ trước khi dùng. Khuyến cáo người dùng hiểu rõ nhãn, hiệu quả – rủi ro, và không dùng thay cho chế độ ăn cân bằng.

• Vấn đề: Một số thành phần có thể ảnh hưởng đến hấp thu hoặc tương tác với thuốc đang dùng. Ví dụ, vài khoáng chất có thể giảm hấp thu của nhau hoặc ảnh hưởng đến một số thuốc; caffein/đồ uống có thể cản trở hấp thu sắt… (tính chất tương tác rất đa dạng, không nên tự suy đoán).
• Cách điều chỉnh:
  • Khai báo với bác sĩ/dược sĩ tất cả TPCN bạn đang dùng để được tư vấn thời điểm uống phù hợp.
  • Tuân thủ hướng dẫn: uống cùng bữa/xa bữa, chia liều, hoặc tách các sản phẩm dễ tương tác.
  • Tài liệu dành cho người tiêu dùng: hãy trao đổi với bác sĩ/dược sĩ trước khi quyết định dùng TPCN, nhất là khi đang dùng thuốc.

• Vấn đề: Chất lượng không đồng đều, ghi nhãn sai lệch.
• Cách điều chỉnh:
  • Ưu tiên sản phẩm có kiểm chứng bên thứ ba (minh bạch giấy phép): kiểm tra chất lượng, độ tinh khiết, tính đúng sai của nhãn.
  • Lưu ý: chứng nhận này không xác nhận công dụng điều trị, chủ yếu xác minh chất lượng và tính nhất quán.

1. Xác định mục tiêu: bạn cần cải thiện vấn đề sức khoẻ gì (xương khớp, tiêu hóa, miễn dịch…)? Nếu đang có bệnh/chẩn đoán, hãy đi khám trước.
2. Tra cứu pháp lý: có số công bố, thông tin của đơn vị phân phối sản phẩm.
3. Đọc nhãn: thành phần – định lượng rõ ràng; có cảnh báo “không phải là thuốc”.
4. Chất lượng: cân nhắc sản phẩm có kiểm chứng bên thứ ba.
5. An toàn & tương tác: đang dùng thuốc? hỏi bác sĩ/dược sĩ, tham khảo tài liệu người tiêu dùng.
6. Theo dõi: ghi chú cảm nhận sau 2–4 tuần; nếu có biểu hiện lạ, ngừng và liên hệ cơ sở y tế.

• Vitamin/khoáng chất: xem hàm lượng theo đơn vị (IU, mg, mcg) và % nhu cầu khuyến nghị mỗi ngày. Không “càng nhiều càng tốt”, đặc biệt nhóm tan trong dầu (A, D, E, K).
• Omega-3: ưu tiên nhãn ghi rõ EPA + DHA (mg/khẩu phần), không chỉ ghi “dầu cá” chung chung.
• Probiotic (men vi sinh): nhãn nên có rõ chủng loại, đơn vị CFU tại thời điểm hết hạn, và bảo quản theo hướng dẫn (nhiệt/ẩm có thể ảnh hưởng).
• Chiết xuất thảo dược: xem chuẩn hóa, đối tượng khuyến cáo và cảnh báo kèm theo.
• Dạng bào chế: viên nang, nén, bột, lỏng… chọn theo khả năng tiêu hóa và thói quen uống của bạn.

Nguyên tắc vàng: Khi còn băn khoăn về liều hoặc có tác dụng như nào, hãy hỏi chuyên gia y tế; các nguồn chính thống cho người tiêu dùng (luôn khuyến khích điều này).

• Theo nhãn là ưu tiên số 1: có thể “cùng bữa” để dễ hấp thu và êm dạ dày, hoặc “xa bữa” nếu thành phần yêu cầu.
• Tách thời điểm nếu dùng nhiều sản phẩm có thể “tranh giành hấp thu” lẫn nhau (ví dụ một số khoáng chất).
• Đặt báo nhắc trên điện thoại để duy trì thói quen, tránh quên/nhầm liều.
• Không tự ý tăng liều khi “chưa thấy hiệu quả”; cơ thể cần thời gian thích nghi, tuỳ vài mục tiêu thường cần nhiều tuần – tháng.

Muốn TPCN phát huy vai trò hỗ trợ, chúng ta cần kỳ vọng đúng, chọn đúng, uống đúng. Tránh 5 sai lầm phổ biến: xem như thuốc, bỏ qua nguồn gốc – số công bố, sai liều, sai thời điểm/tương tác, và bỏ quên chất lượng. Bắt đầu từ nhãn tin cậy và tra cứu chính thống, tham khảo chuyên gia y tế hoặc người có chuyên môn khi cần — bạn sẽ dùng sản phẩm an toàn, hiệu quả và tiết kiệm hơn.